Regeringscommissaris Mariëtte Hamer presenteerde onlangs een actieplan aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ook is er opnieuw aandacht voor het wetsvoorstel verplichte vertrouwenspersoon. Wat betekent dit?
Het leek een gewone zakenreis, maar die avond liep het uit de hand. De anders zo professionele salesmanager zat aan de bar met de secretaresse. Toen kwam hij met een ongewoon voorstel: “Laten we naar mijn kamer gaan. Daar hebben we wat meer privacy.” Toen de vrouw daar niet op inging, sloeg de stemming om. “Dan is het ook de laatste keer dat ik jou meeneem voor zo’n uitje!”
Seksueel grensoverschrijdend gedrag inderdaad. Maar volgens Cor van Duinhoven is het niet duidelijk of de salesmanager hiervoor zal worden gestraft. “Zulke zaken zijn vaak buitengewoon ingewikkeld. In de meeste gevallen zijn er geen getuigen en vaak heeft het slachtoffer geen enkel bewijs.”
Nog gecompliceerder wordt het als de twee eerder een relatie hebben gehad en een van beiden heeft besloten daarmee te stoppen. “Dan moet de ander dat natuurlijk accepteren, maar dat gebeurt niet altijd. Collega’s die van de relatie op de hoogte zijn, hebben allemaal hun eigen mening. En zullen die ook regelmatig uiten.”
Lastige beslissingen hoger management
Cor van Duinhoven is extern vertrouwenspersoon. Ongeveer 20 procent van de medewerkers in zijn spreekkamer of aan de telefoon komt met een soortgelijk verhaal over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hij heeft geconstateerd dat het hoger management het lastig vindt om hier beslissingen over te nemen.
“Dat kan ik me natuurlijk voorstellen, want die dames en heren weten ook niet precies wat er is gebeurd. Bovendien: als iemand de boel heeft belazerd en een greep uit de kas heeft gedaan, is het bedrijf zelf het slachtoffer. Maar zo’n salesmanager die over de schreef gaat met een secretaresse, kan voor het bedrijf juist heel nuttig zijn. Zeker als hij ieder jaar een enorme omzet binnenhaalt.”
Dus wat zie je vaak gebeuren? “Zelfs als er wel bewijzen zijn – appjes, foto’s, video’s – blijven de directeuren passief. Ze wijzen op de hoge drankrekening van de bar: ‘Weet je zeker dat je hem niet hebt aangemoedigd?’ Of ze komen in de verleiding om die vrouw over te plaatsen naar een andere afdeling. Terwijl die zelf natuurlijk vindt dat de salesmanager er moet worden uitgeschopt.”
Luisterend oor en overzicht van opties
Onrecht dus. Maar het is belangrijk om te beseffen dat Van Duinhoven zich niet zal opwerpen als zaakwaarnemer of advocaat. “Dat is absoluut niet mijn functie. Het enige dat ik kan bieden, is een luisterend oor. En ik kan een overzicht geven van alle mogelijke opties.”
“De dame kan bijvoorbeeld een andere baan zoeken. Of overplaatsing accepteren naar een andere afdeling. Maar ze kan ook aangifte doen, naar de pers stappen of een klacht indienen bij de klachtencommissie. En natuurlijk kan ze gaan praten met het hoger management.”
Niet als hun advocaat of zaakwaarnemer, maar als steuntje in de rug”
Zo’n gesprek met een CEO, daar zien medewerkers soms enorm tegenop. “Daarom ga ik in zulke gevallen vaak met hen mee. Niet als hun advocaat of zaakwaarnemer, maar als steuntje in de rug. Lopen de emoties te hoog op, dan stel ik voor om even een pauze in te lassen. Of blijft de CEO maar doorpraten, dan zeg ik iets als: ‘Misschien kunt u mevrouw eerst haar verhaal laten vertellen.’”
Aandachtspunten bij het wetsvoorstel en
Ieder bedrijf dus een verplichte vertrouwenspersoon? Het is de basis van een wetsvoorstel van GroenLinks (zie kader). Van Duinhoven is er positief over. Maar er zijn volgens hem nog wel een paar zaken waar de wetgever goed over na moet denken.
Opleiding vertrouwenspersoon
“Allereerst speelt de discussie die we ook al zagen bij de preventiemedewerker: hoe staat het met de opleiding? Laat ik beginnen met te zeggen dat die opleiding echt noodzakelijk is. Te vaak zie ik dat vertrouwenspersonen al jaren aan het werk zijn voor ze zich überhaupt laten scholen.”
“Een andere vraag is of die opleidingen dan ook moeten worden gecertificeerd. Want eerlijk gezegd zie ik tussen de verschillende opleidingen wel grote verschillen. Sommige duren een dag, andere vijf dagen. En de kwaliteit is niet altijd verzekerd.”
Rechtsbescherming vertrouwenspersoon
Een ander punt is de rechtsbescherming van de vertrouwenspersoon. Volgens Van Duinhoven is die niet in alle ondernemingen even goed geregeld. “Ik zie regelmatig redelijk vage omschrijvingen. In de trant van ‘De vertrouwenspersoon mag geen nadelen ondervinden van het uitvoeren van zijn of haar taak.’”
“Dan denk ik: schrijf gewoon op dat die vertrouwenspersoon dezelfde rechtsbescherming geniet als de leden van de ondernemingsraad. Dat is vastgelegd in de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). Dan genieten vertrouwenspersonen ontslagbescherming voor alles wat zij voor, na of tijdens hun zittingsperiode hebben gedaan en gezegd. Oké, ook daarmee zijn ze niet altijd honderd procent zeker van hun baan. Maar ze hebben in ieder geval de mogelijkheid het ontslag aan te vechten. Want dat moet altijd via de rechter lopen.”
“In de rechtszaal kan zo’n vertrouwenspersoon aanvoeren dat hij een vrouw heeft geholpen bij de aanklacht over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Tegen een succesvolle salesmanager die ieder jaar weer zorgde voor een enorme omzet. En dat hij als vertrouwenspersoon waarschijnlijk is ontslagen omdat de werkgever dat niet leuk vond. De rechter zal daar heel serieus naar kijken.”
Vertrouwenspersoon én PSA-beleid
Dan is er nog een laatste aandachtspunt op Van Duinhovens lijstje. Hij vindt dat bedrijven dadelijk niet alleen moeten beschikken over een vertrouwenspersoon, maar ook over een PSA-beleid. Want: “We moeten voorkomen dat de directeur iets als ‘Bij ons is niets mis, want wij hebben een vertrouwenspersoon’ kan roepen.”
“Die vertrouwenspersoon kan namelijk niets doen als niet duidelijk vastligt wat wel en niet mag. En wat er gebeurt als iemand een klacht heeft. Over seksueel grensoverschrijdend gedrag, discriminatie of wat dan ook. Dus als een organisatie mij benadert als extern vertrouwenspersoon, wil ik dat beleid en die klachtenprocedure eerst zien. Is de werkgever daar nog niet aan toegekomen, dan stel ik voor om het samen te maken. Want zonder zo’n procedure of beleid ga ik niet aan de slag.”
Tekst | Peter Passenier
Binnenkort verschijnt het tweede deel van dit artikel naar aanleiding van het actieplan seksueel grensoverschrijdend gedrag, waarin het zal gaan over wat medewerkers van een vertrouwenspersoon mogen verwachten.
