Bijvoorbeeld door het betrekken van de werknemers bij de inventarisatie van knelpunten én oplossingen.

Werkvloer onvoldoende betrokken bij RI&E
Onderzoeker Jan Popma constateerde in 2003 dat het droevig gesteld is met de inbreng van werknemers bij de RI&E. Zo was slechts 16 procent van de werknemers gevraagd om mee te denken over maatregelen en was 70 procent niet op de hoogte gebracht van de uitkomsten van de RI&E. Tegelijkertijd toonde de onderzoeker aan dat de kwaliteit van de RI&E aantoonbaar stijgt als werknemers er een stem in hebben.
Er is een behoorlijke kans dat de situatie sinds het onderzoek niet is verbeterd. Met de komst van allerlei digitale RI&E-instrumenten is het immers nog eenvoudiger geworden om zonder inschakeling van werknemers een RI&E-rapport op te stellen.

Wat zegt de wet?
In een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) legt een werkgever alle arboknelpunten in de organisatie vast en geeft aan welke maatregelen daarbij genomen moeten worden.

De Arbowet schrijft nergens voor dat werknemers betrokken moeten worden bij de totstandkoming van een RI&E. Wel heeft de OR tweemaal instemmingsrecht: helemaal aan het begin als de werkgever een voorstel maakt hoe het RI&E-onderzoek gaat verlopen, en aan het eind als het conceptplan van aanpak gereed is. En in beide gevallen kan de OR, met argumenten en het sterke instemmingsrecht in de hand, afspraken maken over betrokkenheid van werknemers. Zoals over het raadplegen van werknemers bij het RI&Eonderzoek en over het informeren van werknemers over het plan van aanpak en de voortgang van dat plan.

Tot slot: De kans is groot dat eind 2010 de wettelijke bepaling weer gaat gelden dat een werkgever aan iedere werknemer inzage dient te verlenen in de RI&E. Op verzoek hoort een medewerker ook een kopie van de RI&E te ontvangen. Deze bepaling was sinds 2007 vervallen, maar keert weer terug in de Arbowet.

Werknemersinbreng
Er zijn verschillende manieren en momenten om werknemers bij de RI&E te betrekken. Ten eerste ligt het voor de hand om op alle afdelingen werknemers naar hun eigen ervaringen en ideeën te vragen. Dat betekent dat degene die de risico-inventarisatie uitvoert (een externe arbodeskundige of de interne preventiemedewerker) voldoende tijd dient in te bouwen om diepgaand met uiteenlopende werknemers te spreken; van hoog tot laag en afkomstig van alle afdelingen. Sommige ondernemingsraden wijzen op de afdelingen aan welke werknemers daarvoor de meest geschikte personen zijn. Het is overigens bijzonder wijs om de medewerkers niet alleen naar arboknelpunten te laten vragen, maar ook naar de mogelijke oplossingen die zij zien.

Dat geldt ook voor de tweede manier van werknemersbetrokkenheid; de vragenlijst. Ga als OR vooraf goed na of de vragenlijsten goed aansluiten bij de werkpraktijk. Maak van tevoren ook afspraken hoeveel werknemers zo’n lijst toegestuurd krijgen.

Verder is het raadzaam om af te spreken dat de werkgever de concept-RI&E op de afdelingen laat bespreken. Uiteraard nemen de afdelingen dan met name dat deel van de RI&E onder de loep dat hun eigen werkzaamheden aangaat. De reacties worden vervolgens in de definitieve RI&E verwerkt.
Deze werkwijze kan herhaald worden bij het conceptplan van aanpak, dat na de RI&E wordt opgesteld.

Bij een goede uitvoering zal deze interactieve manier van werken ertoe leiden dat werknemers zich meer bewust worden van hun eigen arbeidsomstandigheden, dat ze zich gehoord voelen, en dat de RI&E en het plan van aanpak enorm aan kwaliteit en draagvlak winnen.

Koen Langenhuysen, trainer en adviseur van Fijn Werk